| | Kullanılabilirlik-erişilebilirlik kriterleri | Açıklama |
| 1 | ODTÜ amblemi var mı? | ODTÜ'ye bağlı bir birimin web sayfalarında, hiyerarşik bağı simgelemek amacıyla, standart bir ODTÜ logosu bulundurulmalıdır. Sayfalarında uygun özelliklerde ODTÜ logosu bulundurmayan birimler http://www.odtu.edu.tr/about/emblem.php adresinde bulunan çeşitli boyutlarda ODTÜ logosu örneklerinden yararlanabilirler. |
| 2 | ODTÜ ana sayfasına bağlantı var mı? | ODTÜ'ye bağlı bir birimin web sayfalarında, hiyerarşik bağı simgelemek amacıyla, ODTÜ ana sayfasına bağlantı olmalıdır. |
| 3 | Organizasyon şeması var mı? | Birimin organizasyonel yapısı hakkında kullanıcılara bilgi vermesi açısından, web sayfalarında organizasyon şemasına yer verilmelidir. |
| 4 | Çalışanların e-posta adresleri var mı? | Birim çalışanlarına kolay ve hızlı erişilebilmesi için, çalışanların e-posta adresleri belirtilmelidir. |
| 5 | Çalışanların telefon bilgileri var mı? | Birim çalışanlarına kolay ve hızlı erişilebilmesi için, çalışanların telefon bilgileri belirtilmelidir. |
| 6 | Hizmet birimlerinin e-posta adresleri var mı? | Varsa, birimin organizasyonel yapısı içinde yer alan alt hizmet birimlerine kolay ve hızlı erişilebilmesi için, bu birimlerin e-posta adresleri belirtilmelidir. |
| 7 | Hizmet birimlerinin telefon/faks bilgileri var mı? | Varsa, birimin organizasyonel yapısı içinde yer alan alt hizmet birimlerine kolay ve hızlı erişilebilmesi için, bu birimlerin telefon/faks bilgileri (mümkünse her ikisi de) belirtilmelidir. |
| 8 | Hizmet birimlerinin açık posta adresleri var mı? | Varsa, birimin organizasyonel yapısı içinde yer alan alt hizmet birimleri ile posta yoluyla iletişim kurmak isteyen kullanıcılar için açık posta adresi belirtilmelidir. |
| 9 | Web Master adres bilgileri verilmiş mi? | Kullanıcıların olası soru/sorun/görüşlerini web sayfalarından sorumlu kişi(ler)e iletebilmesi amacıyla, bu kişi(ler)nin iletişim bilgilerinin sayfalarda belirtilmesi gereklidir (tercihen e-posta adresi bilgisi). |
| 10 | Site Haritası var mı? | Sayfalarda bulunan bilgilerin genel yapısını gösteren ve sayfalararası bağlantıları belirten bir site haritası oluşturulmalıdır. |
| 11 | Sayfalar hızlı yükleniyor mu? | Sayfalarda kullanılan metin, imaj, tablo, animasyon vb. öğelerin sayfaya ilk tıklandıktan sonra görüntülenebilir ve kullanılabilir hale gelmesi için geçen sürelerin en az düzeyde olması gereklidir. |
| 12 | Site, farklı işletim sistemleri (Windows - Linux) üzerinde aynı şekilde ve sorunsuz çalışıyor mu? | Web sayfalarının genel kullanıcı kitlesine hitap etmesi açısından, farklı işletim sistemlerinde sorunsuz ve aynı şekilde çalışıyor olması gerekmektedir. |
| 13 | Site, farklı tarayıcılarda (Internet Explorer, Netscape, Mozilla Firefox) aynı şekilde ve sorunsuz çalışıyor mu? | Web sayfalarının genel kullanıcı kitlesine hitap etmesi açısından, farklı tarayıcılarda sorunsuz ve aynı şekilde çalışıyor olması, yani web standartlarına uygun olması gerekmektedir. Web standartlarına uygunluk http://validator.w3.org/ adresindeki araç kullanılarak test edilebilir. |
| 14 | Sayfalarda içerik tutarlılığı var mı? | Sayfa içeriklerinin tek elden hazırlanmış gibi tutarlı üslup ve yapıya sahip olması sağlanmalıdır. |
| 15 | Sayfalarda tasarım tutarlılığı var mı? | Kullanılabilirliği sağlamak açısından her sayfanın görüntüsü birbiriyle uyumlu olmalı, sayfalar kendi aralarında tutarlı tasarım özellikleri taşımalıdır. |
| 16 | Arka plan rengi/yazı rengi kontrastı yeterli mi? | Bilgilerin okunaklı olması için mümkün olduğunca birbiri ile kontrast ve çoğunluk tarafından kolay seçilebilir font renkleri ve okunaklı font büyüklükleri (ne çok küçük, ne çok büyük) tercih edilmelidir. W3 konsorsiyumu tarafından hazırlanan Web İçerik Erişilebilirliği Yönergeleri'nin 2.0 versiyonunda arka plan rengi/yazı rengi kombinasyonlarının kontrast değerlerini ölçmek için Luminosity kontrast oranı isimli bir algoritma önerilmektedir. Bu kontrast değerlerini ölçmek için Colour Contrast Check, Colour Contrast Analyser isimli araçlar kullanılabilir. |
| 17 | Kullanılan imajlar net mi? | Sayfalarda kullanılan imajların uygun seviyede, büyüklük, kalite, netlik, dosya boyutu, fiziksel boyut vb. özelliklere sahip olması gereklidir. |
| 18 | Sitenin metin versiyonu var mı? | İmajlar ve/ya javascript gibi teknolojilerle sunulan bilgilerin engelliler, metin tabanlı tarayıcı kullananlar vb. kullanıcılar tarafından erişilebilir olması için sayfanın metin versiyonunun da bulunması gereklidir. |
| 19 | Sitede kullanılan resimlerde açıklayıcı etiket (alt) var mı? | Engelliler, metin tabanlı tarayıcı kullananlar vb. kullanıcıların, imaj kullanılan sayfalardan daha kolay yararlanabilmeleri için imajlara resim etiketi eklenmelidir. |
| 20 | İçerik hiyerarşik olarak yapılandırılmış mı? | Kullanıcıların bilgiye daha kolay ulaşabilmelerini sağlamak açısından, ana sayfadan verilen bağlantıların hiyerarşik olarak yapılandırılması gerekmektedir (örneğin, bilgileri gruplamaya ve ana/alt sayfa başlıklarını belirtmeye yarayan bir menünün kullanılması yoluyla). |
| 21 | Sayfalar arasında kayarak dikey dolaşım (scroll bar) en aza indirgenmiş mi? | Bazı sayfalarda, bölünebilecek içeriğin alt alta yazılması sebebiyle oluşan dikey dolaşım çubuğu (scroll bar), kullanımı olumsuz etkilemektedir. Bu tür uzun sayfalar yerine, mevcut bilgilerin birkaç bölüme ayrıldığı birden fazla sayfa kullanılması ya da içeriklerin aynı sayfada yer alması gerektiği durumlarda, alt başlıkların sayfanın başında indeks halinde yer alması gereklidir. |
| 22 | Dikey dolaşımın olduğu sayfalarda "Başa Dön" bağlantısı var mı? | Dikey dolaşım çubuğu oluşan sayfalarda kullanım kolaylığı sağlaması açısından, her bilgi grubunun altında ve sayfanın en alt bölümünde "Başa Dön" bağlantısının (veya benzeri bir ifadeyi içeren bir bağlantının) bulunması gereklidir. |
| 23 | Sayfalar arasında kayarak yatay dolaşım (scroll bar) engellenmiş mi? | Sayfalarda kullanılan tablo ve imajların büyüklüklerinin piksel olarak verilmesi, bazı sayfaların görüntülenmesi sırasında yatay dolaşım çubuğu oluşmasına sebep olmaktadır (bu değerlendirme çalışmasında, yaygın ekran çözünürlüğünün 1024x768 olduğu varsayılmaktadır). Bunun neden olduğu olumsuz etkiyi önlemek için, tablo ve imaj büyüklüklerinin mümkün olduğunca yüzde değeri ile verilmesi ve kontrollerin varsayılan ekran çözünürlüğünde yapılması gerekmektedir. |
| 24 | Her sayfada standart dolaşım özelliği (ana sayfaya, bir önceki ve bir sonraki sayfaya dönme olanakları vb.) var mı? | Kullanıcıların site içinde daha rahat dolaşabilmeleri için her sayfada standart dolaşım özelliği (örneğin her sayfada ana sayfaya, gerekli durumlarda da bir önceki ve bir sonraki sayfaya dönme olanakları) bulunmalıdır. Ayrıca, alt başlık sayısı fazla olan sitelerde dolaşımın kolaylaştırılması amacıyla menü oluşturulması ve menüye her sayfadan erişim sağlanması gereklidir. |
| 25 | Sitede şu an hangi sayfada bulunduğunuz belirli mi? | Sayfada nerede bulunduğunuz ekmek kırıntıları (Bread crumbs) ile belirlenebilir. Örnek: Anasayfa > Hakkında > İletişim |
| 26 | Bağlantılar (linkler) çalışıyor mu? | Hazırlanan web sayfalarının düzenli olarak kontrol edilmesi ve kırık bağlantıların düzeltilmesi ya da kaldırılması gerekmektedir. Sayfalarda kırık link olup olmadığı http://validator.w3.org/checklink adresindeki araç kullanılarak test edilebilir. (Ana sayfadan bağlantı verilmiş alt sayfaların da test edilebilmesi için 'Check linked documents recursively' seçeneği işaretlenmelidir.) |
| 27 | Ziyaret edilmiş linkler belirli mi? | Kullanıcıların site içinde kaybolmaması için ziyaret edilen ve ziyaret edilmemiş linkler arasında farklılık oluşturulmalıdır. |
| 28 | Linkler uyumlu ve kolayca anlaşılır mı? | Kullanıcıların site içinde kaybolmaması için linkler ile sıradan metin bilgilerinin ayırdedilecek şekilde belirtilmesi gereklidir. |
| 29 | Link cümleleri 'Buraya tıklayın' gibi anlamsız ifadeler içeriyor mu? | Link cümleleri bağlantı sağlanacak sayfalarla ilgili anlamlı bilgiler içermelidir. |
| 30 | HTML olmayan linkler belirtiliyor mu? | .pdf, .doc, .xls vb. uzantıda dosyalara verilen bağlantıların ayırdedici şekilde belirtilmesi gerekmektedir. |
| 31 | URL'ler anlamlı ve kullanıcı dostu mu? | Anlamlı URL'ler kullanım kolaylığı sağlamaktadır (kötü örnek: www.odtu.edu.tr/index.php?a=9&b=9&sayfa=hakkinda ; iyi örnek: www.odtu.edu.tr/hakkinda/) |
| 32 | HTML sayfaların başlığı açıklayıcı mı? | Tarayıcının üzerinde görünen "title" etiketinde bulunan başlık özellikle arama motorlarında arama yapıldığında listelendiği için, sayfalara erişimi kolaylaştırmak açısından mutlaka açıklayıcı bir şekilde tanımlanmalıdır. |
| 33 | Doğrudan yazıcı dökümü alınabiliyor mu? | Web sayfalarından yazıcı dökümü alma işleminin, kullanıcıların tercihine göre iki farklı biçimde yapılabileceğine dikkat edilmelidir. Bazı kullanıcılar tüm sayfanın yazıcı dökümünü almayı tercih edebilecekleri gibi, bazı kullanıcılar da sadece sayfada yer alan bilgilerin (menü, başlık imajları vb. öğeler haricindeki içeriğin) yazıcı dökümünü almak isteyebilirler. Bu nedenle sayfalar, hem tarayıcı programın "Yazdır" seçeneği seçildiğinde sorunsuz olarak tüm sayfanın yazıcı dökümü alınacak şekilde, hem de sayfa üzerinde yer alan "Yazdır" butonuna (veya benzeri ifadeye sahip bir butona) tıklandığında sadece sayfada yer alan bilgilerin yazıcı dökümünü almaya yarayacak şekilde hazırlanmalıdır. |
| 34 | Bilgiye en az adımda erişilebiliyor mu? | Amaçlanan bilgiye en kolay ve hızlı şekilde ulaşabilmek için, içerik yapısında en az sayıda alt hiyerarşi kullanılmalı, herhangi bir bilgiye en fazla 3 adımda ulaşım sağlanmalıdır. |
| 35 | Anahtar sözcüğe göre arama özelliği var mı? | Amaçlanan bilgiye kolay ve hızlı şekilde ulaşabilmek için, özellikle yoğun bilgi içeren sayfalarda anahtar sözcüğe göre arama yapmaya olanak sağlayacak bir arama motoru kullanılmalıdır. |
| 36 | Arama özelliği varsa, bu araca erişim kolay mı? | Arama aracı kolaylıkla ulaşılabilir bir yerde bulunmalıdır. |
| 37 | Türkçe/İngilizce kullanımı düzgün mü? | Sayfa içeriklerinde dilbilgisi ve yazım hatası olmamasına dikkat edilmelidir. |
| 38 | Bilgi güncel mi? | Kullanıcılara doğru ve eksiksiz bilgi sunmak için, sayfa içeriklerinin güncel olması ve düzenli olarak kontrol edilmesi gerekmektedir. Web sayfaları değerlendirilirken sayfada bulunan duyuru, etkinlik gibi başlıklar altında bulunan tarihlere bakılmış, ayrıca içeriğin güncelliği dikkate alınmıştır. Bilgi güncelliğinin birim tarafından tekrar gözden geçirilmesi önerilmektedir. |
| 39 | Güncelleme tarihi verilmiş mi? | Kullanıcıların siteye konulan bilgilerin güncelliği hakkında fikir sahibi olmaları için, bilgilerin güncelleme tarihlerinin belirtilmesi gerekmektedir. |
| 40 | İlgili diğer sayfalara bağlantı var mı? | Gerekli durumlarda, birimlerin faaliyet alanlarıyla ilgili diğer web sayfalarına kendi sayfalarından bağlantı vererek, kullanıcıları yönlendirmeleri önerilmektedir. Faaliyet alanıyla ilgisi olmayan bağlantılara birim sayfalarında yer verilmemelidir. |
| 41 | E-posta adreslerinde spam filtresi önlemleri alınmış mı? | Sayfalarda görüntülenen e-posta adresleri, spam mesaj gönderilmesini en aza indirgemek amacıyla açıkça belirtilmemelidir. Mümkünse "mailto:" etiketi kaldırılmalı, @ yerine bir imaj veya alternatif karakterler (ör. at) kullanılmalıdır. |
| 42 | Sayfada web formu var ise, formun doğru girilmesini sağlayacak uyarılar ve tanımlar mevcut mu? | Form doldurulmadan önce kullanıcıların hata yapmalarını engelleyecek uyarılar belirtilmelidir. Form içerisindeki ifadeler ve form hata mesajları anlaşılır olmalıdır. Form doldurulduktan sonra formun başarılı şekilde gönderildiğine dair kullanıcıya bilgi verilmelidir. |
| 43 | Diğer dil versiyonu var mı? | Üniversitemizde eğitim dilinin İngilizce olması nedeniyle, Türkçe olarak hazırlanmış web sayfalarının yabancı öğrenciler ve öğretim üyeleri ile diğer yabancı kullanıcılara hitap edebilmesi bakımından İngilizce versiyonunun olması önemlidir. Benzer şekilde, İngilizce olarak hazırlanmış web sayfalarının sadece Türkçe bilen kullanıcılara da hitap etmesi açısından Türkçe versiyonunun bulunması gerekmektedir. |
| 44 | Diğer dil versiyonu varsa, diğer dile geçiş imkanı sağlanmış mı? | Kullanılabilirlik açısından, Türkçe ya da İngilizce sayfadan diğer dilde hazırlanan versiyona geçiş butonunun sayfada bulundurulması gerekmektedir. |
| 45 | Sanal Alan Adı tanımlanmış mı? | Uzun ve karışık adresi olan web sayfaları için, kullanıcıların daha kolay erişmesini sağlayacak ve daha rahat hatırlanabilecek sanal alan adları tanımlanmalıdır. ODTÜ merkezi bilişim servisleri kapsamındaki alan adı standartları gereği, söz konusu alan adları www.EİS-KODU.metu.edu.tr şeklinde tanımlanmaktadır. (EİS: Elektronik İletişim Sistemi) |
| 46 | "Henüz inşa aşamasında" olan sayfalar var mı? | Henüz inşa aşamasında olan sayfaların sayısı en aza indirgenmeli veya inşa aşamasında olan sayfaların hazırlığı uzun zaman alacaksa, tamamlanmadan bu tür sayfalara bağlantı verilmemelidir. |
| 47 | Sitenin kendi tasarımına özel bir hata sayfası var mı? | Bulunmayan sayfalar için hazırlanacak yönlendirici bir 404 sayfası kullanıcının siteyi çalışmıyor zannetmesini engelleyecek ve sitede kalmasına olanak sağlayacaktır. |
| 48 | Sitenin favicon'u var mı? | Yeni tarayıcı yapıları nedeniyle favicon'lar fazla sekme ile siteyi kullanan kullanıcılar için oldukça yararlıdır. |
Yazıcı dostu görünüm